Thói quen làm tăng nguy cơ mắc ung thư đại trực tràng

Ung thư đại trực tràng thường khởi phát âm thầm, hầu như không có triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, bệnh có thể gây nhiều biến chứng nguy hiểm như tắc ruột, thủng đại tràng hoặc xuất huyết tiêu hóa. Đáng chú ý, những năm gần đây, căn bệnh này đang có xu hướng trẻ hóa với số ca mắc ở người dưới 50 tuổi ngày càng gia tăng.

Đáng lo ngại, nhiều bệnh nhân trẻ được phát hiện khi bệnh đã ở giai đoạn muộn, khiến việc điều trị gặp nhiều khó khăn. Bên cạnh yếu tố di truyền, nhiều thói quen trong lối sống hiện đại đang góp phần làm gia tăng nguy cơ mắc ung thư đại trực tràng.

Những thói quen làm tăng nguy cơ mắc bệnh bao gồm

• Chế độ ăn quá nhiều muối và đường

Việc tiêu thụ quá nhiều muối và đường không chỉ làm tăng nguy cơ béo phì, tăng huyết áp mà còn góp phần thúc đẩy các bệnh ung thư đường tiêu hóa.

Theo nhiều khảo sát, lượng muối và đường trung bình mà người Việt tiêu thụ hằng ngày đều cao hơn mức khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Đây là yếu tố làm gia tăng các bệnh mạn tính, trong đó có ung thư đại trực tràng.

• Ăn nhiều thịt đỏ và thực phẩm chế biến sẵn

Chế độ ăn nhiều thịt đỏ, thịt chế biến sẵn, thức ăn nhanh, đồ chiên rán và nước ngọt có gas nhưng lại thiếu rau xanh, trái cây và chất xơ là một trong những yếu tố nguy cơ hàng đầu.

Theo Tổ chức Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC), thịt đỏ được xếp vào nhóm thực phẩm “có thể gây ung thư ở người”, trong khi thịt chế biến sẵn như xúc xích, thịt xông khói, lạp xưởng… được xác định có liên quan đến nguy cơ ung thư đại trực tràng.

Các nghiên cứu cho thấy việc tiêu thụ khoảng 100g thịt đỏ mỗi ngày có thể làm tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng khoảng 17%. Nếu bổ sung thêm 50g thịt chế biến sẵn mỗi ngày, nguy cơ này tiếp tục tăng khoảng 18%.

Nguyên nhân là trong quá trình chế biến, các chất bảo quản như nitrat và nitrit có thể chuyển hóa thành những hợp chất có khả năng gây ung thư. Ngoài ra, việc nướng thực phẩm ở nhiệt độ cao hoặc nướng trực tiếp trên than cũng tạo ra nhiều chất độc hại ảnh hưởng đến niêm mạc đường tiêu hóa.

• Lạm dụng kháng sinh

Kháng sinh là thuốc cần thiết trong điều trị nhiều bệnh lý nhiễm khuẩn. Tuy nhiên, việc tự ý sử dụng hoặc lạm dụng kháng sinh trong thời gian dài có thể làm mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột. Sự thay đổi hệ vi khuẩn có lợi tạo điều kiện cho các vi khuẩn gây hại phát triển, thúc đẩy phản ứng viêm kéo dài và làm tăng nguy cơ mắc ung thư đại trực tràng.

Ngoài ra, việc tự ý dùng thuốc còn có thể làm giảm hoặc che lấp triệu chứng, khiến người bệnh chủ quan, trì hoãn việc thăm khám và bỏ lỡ “thời điểm vàng” để phát hiện ung thư.

• Ít vận động

Lối sống ít vận động đang trở nên phổ biến ở người trẻ, đặc biệt là nhóm nhân viên văn phòng hoặc thường xuyên làm việc với máy tính. Việc ngồi quá lâu làm giảm nhu động ruột, ảnh hưởng đến quá trình tiêu hóa và chuyển hóa, từ đó làm tăng nguy cơ hình thành polyp cũng như ung thư đại trực tràng.

Các chuyên gia khuyến cáo mỗi người nên duy trì ít nhất 30 phút vận động mỗi ngày bằng các hình thức phù hợp như đi bộ, đạp xe, bơi lội hoặc tập thể dục để góp phần giảm nguy cơ mắc bệnh.

Làm gì để phòng ngừa ung thư đại trực tràng?

Các chuyên gia cho rằng nhiều trường hợp ung thư đại trực tràng hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu thay đổi lối sống từ sớm. Để giảm nguy cơ mắc bệnh, mỗi người nên:

• Ăn nhiều rau xanh, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt để tăng lượng chất xơ.
• Hạn chế thịt đỏ, đặc biệt là thịt chế biến sẵn.
• Giảm thực phẩm chiên rán, nướng ở nhiệt độ cao, đồ ăn nhanh và nước ngọt.
• Không hút thuốc lá, hạn chế rượu bia.
• Duy trì cân nặng hợp lý và tập thể dục ít nhất 30 phút mỗi ngày.

Bên cạnh đó, việc tầm soát định kỳ đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Hiện nay, có nhiều phương pháp tầm soát ung thư đại trực tràng khác nhau, nhưng để đạt hiệu quả tối ưu, bạn nên chọn các gói tầm soát ung thư, vừa giúp tiết kiệm chi phí, vừa tối ưu kết quả.

Nhiều bệnh viện và cơ sở y tế đã triển khai các gói tầm soát ung thư đại trực tràng, tạo điều kiện cho người dân dễ dàng tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe chuyên sâu và phòng ngừa ung thư. Các gói tầm soát này thường bao gồm:

• Khám lâm sàng và tư vấn chuyên khoa: Bác sĩ sẽ thực hiện kiểm tra tổng quát và tư vấn về các yếu tố nguy cơ của bệnh nhân, giúp xây dựng kế hoạch tầm soát phù hợp.
• Xét nghiệm máu và xét nghiệm phân tìm máu ẩn: Phương pháp xét nghiệm nhằm phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường, hỗ trợ việc phát hiện ung thư hoặc các nguy cơ tiềm ẩn.
• Nội soi đại trực tràng: Phương pháp giúp phát hiện các polyp hoặc khối u trong đại tràng và trực tràng, nhằm can thiệp sớm khi có dấu hiệu ung thư.
• Siêu âm bụng tổng quát: Siêu âm này không chỉ giúp phát hiện các bất thường ở hệ tiêu hóa mà còn ở các cơ quan khác như gan, mật và tụy.
• Xét nghiệm chuyên sâu (nếu cần thiết): Tùy theo kết quả của các xét nghiệm ban đầu, bác sĩ có thể chỉ định thêm các xét nghiệm chuyên sâu để đánh giá tình trạng sức khỏe một cách chính xác hơn.